U23 Việt Nam nắm quyền tự quyết trước U23 Uzbekistan: Một điểm là đủ, nhưng cái bẫy nằm ở hiệu số

Phút 49, tôi ghi vào sổ tay đúng một dòng: Fayullaev nhận thẻ vàng thứ hai, rời sân, U23 Uzbekistan chơi thiếu người. Ba phút sau, Kuwait đưa bóng đập cột dọc. Khu kỹ thuật của Uzbekistan đồng loạt đứng dậy rồi đồng loạt ngồi xuống, như một cơ thể duy nhất. Tôi đã theo dõi không ít trận ở các giải U23 châu Á, nhưng bảy phút ấy, từ phút 49 đến phút 56, dạy tôi nhiều hơn cả bốn mươi phút trước đó về đội bóng mà U23 Việt Nam sẽ gặp vào ngày 22 tháng 9.

Tỷ số trận đấu là 2-0 nghiêng về U23 Uzbekistan. Với người làm nghề theo chân đội bóng, tỷ số chỉ là lớp sơn ngoài cùng của một bức tường. Lớp bên trong là thời điểm ghi bàn, là người ghi, là cách ghi, và là cách một tập thể phản ứng khi bị lấy đi một người giữa trận.

Phòng họp báo không ghi tên tôi trên ghế, nên tôi tự viết tên mình bằng những câu hỏi. Câu hỏi tôi mang khỏi bảng C sau lượt trận này ngắn gọn: nếu U23 Uzbekistan chỉ có một lưỡi dao, U23 Việt Nam cần chặn ai trước tiên?

Theo bảng tổng sắp được công bố sau lượt trận, U23 Uzbekistan đứng đầu bảng C với 6 điểm và hiệu số +6, đã chắc suất đi tiếp. U23 Việt Nam xếp thứ hai với 4 điểm và hiệu số +2, quyền tự quyết còn nguyên trong tay. Ở hai lượt trước, U23 Việt Nam thắng U23 Philippines 2-0 và hòa ở trận còn lại. U23 Kuwait được 1 điểm, hiệu số -2. U23 Philippines chưa có điểm nào và đã bị loại.

Cục diện ấy mở ra ba kịch bản cho thầy trò huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh ở lượt cuối. Hòa U23 Uzbekistan là chắc chắn vào tứ kết. Thắng là 7 điểm, gần như chắc ngôi nhất bảng và nhẹ đường ở vòng sau. Thua thì phải trông vào tiêu chí phụ, kèm điều kiện Kuwait thắng Philippines. Hai trong ba kịch bản nằm trong tay U23 Việt Nam, và đấy là lý do lượt trận này được gọi là tin vui.

Tài liệu trận đấu tôi có trong tay không nêu năm tổ chức, không dẫn nguồn cho bất kỳ dữ kiện nào, và không ghi thứ tự tiêu chí phụ của ban tổ chức. Người viết thể thao sống bằng bằng chứng, nên tôi ghi lại khoảng trống đó thay vì lấp nó bằng phỏng đoán. Mọi kết luận dưới đây nên được đọc kèm cảnh báo ấy.

Trở lại với chín mươi phút trên sân. Bakhromov mở tỷ số ở phút thứ 6 bằng một cú dứt điểm có kiểm soát vào góc cao, thực hiện từ ngoài vòng cấm. Phút 29, anh đưa bóng đập xà ngang. Phút 36, anh nhận đường bóng phá tuyến, thoát xuống đối mặt thủ môn và sút qua hai chân. Ba pha bóng, ba lần đưa bóng vào vùng nguy hiểm nhất, gói gọn trong ba mươi phút.

U23 Uzbekistan đang phụ thuộc vào một cầu thủ, và sự phụ thuộc ấy là tín hiệu chiến thuật giá trị nhất mà U23 Việt Nam mang về từ trận này. Khi một đội bóng để ba pha dứt điểm nguy hiểm nhất của mình đến từ cùng một chân, hàng thủ đối phương không cần chặn cả hệ thống, chỉ cần cắt đường tiếp bóng cho chân ấy.

Điều đáng chú ý nằm ở kiểu dứt điểm. Bàn thứ nhất đến từ ngoài vòng cấm, một cú đặt bóng vào góc cao mà thủ môn gần như không có cơ hội phản xạ. Bàn thứ hai đến từ sau lưng hàng thủ, nơi một đường chọc khe phá bẫy việt vị đặt tiền đạo vào thế đối mặt. Hàng thủ Việt Nam sẽ phải phòng hai thứ cùng lúc: cú sút xa và đường bóng phá tuyến. Phòng một trong hai là tự mở cửa cho thứ còn lại.

Họ gọi tôi là nhà văn của đội bóng, nhưng tôi chỉ biết viết bằng mồ hôi của những người đàn ông mặc áo đấu. Và mồ hôi của Bakhromov trong ba mươi phút đầu đã đủ để viết nên gần như toàn bộ báo cáo về U23 Uzbekistan.

Khoảng thời gian chơi thiếu người cũng đáng được đọc kỹ. U23 Uzbekistan mất Fayullaev ở phút 49 và giữ sạch lưới trong gần bốn mươi phút còn lại, một biểu hiện của kỷ luật khối phòng ngự. Nhưng họ không kín. Phút 52, Kuwait đưa bóng đập cột dọc, và đó là một cơ hội đủ lớn để đổi trận đấu. Một khối phòng ngự giữ được người, giữ được cự ly, nhưng vẫn để lộ một khoảng trống ở đúng thời điểm căng nhất.

Với Kuwait, vấn đề nằm ở khâu dứt điểm chứ không phải khâu tổ chức. Họ tạo được cơ hội, họ kéo được đội hình Uzbekistan lên cao, họ chạm được cột dọc, nhưng không chuyển hóa thành bàn. Một đội tạo cơ hội mà sút kém vẫn có thể thắng đậm một đối thủ yếu hơn, và Philippines chính là đối thủ yếu hơn ấy. Nhánh tiêu chí phụ vì thế vẫn còn sống, dù nó phụ thuộc vào một kết quả không nằm trên sân của U23 Việt Nam.

Fayullaev bị truất quyền thi đấu ở phút 49 vì thẻ vàng thứ hai. Theo thông lệ, án phạt đi kèm là treo giò một trận, nghĩa là U23 Uzbekistan nhiều khả năng mất anh ở cuộc đối đầu với U23 Việt Nam. Thiệt hại ấy không nằm ở hàng công, mà ở khả năng tranh chấp tuyến giữa, đúng khu vực mà Việt Nam cần kiểm soát để không phải chịu sức ép liên tục trong hiệp hai. Cần nhấn mạnh rằng đây là suy luận dựa trên thông lệ, không phải điều lệ được dẫn nguồn trong tài liệu tôi đọc.

Phép tính của nhánh rủi ro cũng nên được đặt lên bàn. Gọi X là số bàn U23 Việt Nam thua U23 Uzbekistan, Y là số bàn U23 Kuwait thắng U23 Philippines. Việt Nam còn giữ lợi thế hiệu số khi X + Y nhỏ hơn 4. Chạm đúng mức 4, quyền quyết định chuyển sang tiêu chí kế tiếp, có thể là số bàn thắng hoặc điểm fair-play. Đây là ngưỡng cần theo dõi trực tiếp trên bảng điện tử trong ngày 22 tháng 9, bởi nó biến một kết quả ở trận đấu khác thành biến số ảnh hưởng đến chính U23 Việt Nam.

Một biến số nữa là cách U23 Uzbekistan vào trận khi suất đi tiếp đã nằm trong túi. Xoay tua là lựa chọn hợp lý với một đội đã đạt mục tiêu vòng bảng, và nó có thể mở ra khoảng trống cho U23 Việt Nam. Nhưng đó là giả định, không phải bảo đảm.

Đến đây thì cần tách hai thứ: một kết quả thuận lợi và cách kể về một kết quả thuận lợi. Chuyện U23 Uzbekistan thắng U23 Kuwait đúng là có lợi cho U23 Việt Nam, vì nó giữ Kuwait ở 1 điểm và không cho bảng đấu thêm một đội bám đuổi. Phần bị kể thiếu là nhánh rủi ro, và cách kể thiếu ấy tạo ra một tâm thế sai ở lượt cuối.

Cái bẫy nằm ở tâm thế. Khi một điểm là đủ, bản năng tự nhiên của cả đội là lùi sâu, giữ cự ly, nhường thế trận và chờ thời gian trôi. Một hàng thủ lùi sâu lại chính là điều kiện lý tưởng cho mẫu tiền đạo sút xa như Bakhromov, bởi nó dâng cho anh khoảng trống trước vòng cấm, đúng nơi anh đã mở tỷ số từ phút thứ 6. Sự thận trọng đúng mực có thể biến thành sự thận trọng tự hại.

Giả định thứ hai cũng đáng ngờ: Uzbekistan đã chắc suất nên sẽ vào trận nhẹ nhàng. Kinh nghiệm theo dõi các trận đấu trẻ của tôi cho thấy điều ngược lại. Với cầu thủ U23, một suất đã có trong túi thường giải phóng đôi chân chứ không trói chúng lại, bởi áp lực kết quả biến mất trong khi động cơ cá nhân vẫn còn nguyên. Bakhromov đang chơi cho chính giá trị của mình, và một giải đấu cấp châu lục là cửa sổ để các tuyển trạch viên khu vực ghi tên anh vào sổ.

Rủi ro bị đánh giá thấp nhất ở đây mang tính thông tin, không mang tính chuyên môn. Tài liệu tôi đọc không dẫn nguồn, không nêu năm tổ chức, không ghi thứ tự tiêu chí phụ. Một quyết định dựa trên tài liệu ấy là một quyết định đặt trên nền chưa được xác minh.

Nếu bóng đá là một thành phố, tôi sống ở khu bình dân, nơi tin tức lên tiếng trước khi thành tượng đài. Khu ấy không cho phép tôi nói chắc những điều tôi chưa kiểm chứng, nhưng cũng không cho phép tôi im lặng trước những gì đã nhìn thấy.

Ngày 22 tháng 9, U23 Việt Nam nên bước vào trận đấu với mục tiêu thắng, không phải mục tiêu sống sót. Một điểm là đủ trên giấy, nhưng cách chơi để giành một điểm thường khác cách chơi để giành ba điểm, và trận này phần thưởng cho sự chủ động lớn hơn phần thưởng cho sự an toàn. Tôi sẽ theo ba tín hiệu: tỷ số trận Kuwait gặp Philippines, danh sách xuất phát của U23 Uzbekistan, và số thẻ mà U23 Việt Nam nhận ở trận quyết định.

Người viết thể thao không tạo ra chiến thắng. Chúng tôi chỉ giữ lại cho mùa sau những gì mùa này muốn quên.