FIBA gỡ lệnh cấm cá nhân: Bóng rổ Nga vẫn chờ bước tiến cho các đội tuyển

FIBA vừa dỡ bỏ lệnh cấm đối với các vận động viên, huấn luyện viên và trọng tài mang quốc tịch Nga ở các giải đấu cá nhân. Văn bản mới không nói gì đến đội tuyển, và đó là lý do vì sao giới chức bóng rổ Nga chỉ dám gọi đây là một tín hiệu tích cực. Trong phát biểu được truyền thông Nga dẫn lại, một lãnh đạo của Liên đoàn bóng rổ nước này nói rằng bà thấy vui khi một phần hạn chế được gỡ bỏ, nhưng khó có thể hy vọng các đội tuyển sớm trở lại EuroLeague. Nhìn lại quá trình từ năm 2026, bóng rổ Nga gần như bị đóng băng hoàn toàn ở đấu trường quốc tế. Các tuyển thủ không được dự vòng loại World Cup, các trọng tài không được bắt chính những trận đấu thuộc hệ thống FIBA, còn các câu lạc bộ hàng đầu như CSKA Moscow, UNICS Kazan hay Zenit Saint Petersburg bị loại khỏi các giải đấu cúp châu Âu. Việc một số cá nhân được phép trở lại là thay đổi đầu tiên có tính hệ thống, nhưng nó vẫn nằm ở vùng ngoài của bức tranh lớn. Quyết định lần này của FIBA được giới luật thể thao đánh giá là có chọn lọc. Nó cho phép các trọng tài và huấn luyện viên người Nga được mời làm nhiệm vụ ở những trận đấu do FIBA điều phối, miễn là họ đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn. Điều này mở ra cơ hội cho những cá nhân đang sống ở nước ngoài hoặc có hợp đồng với các liên đoàn thành viên khác. Nhưng với đội tuyển quốc gia, vẫn chưa có bất kỳ lộ trình nào. Đội tuyển nam Nga từng dự World Cup và đội tuyển nữ từng giành huy chương Olympic vẫn phải chờ những quyết định tiếp theo từ trụ sở FIBA tại Thụy Sĩ. Trong giới phân tích bóng rổ Đông Nam Á, động thái này thường bị hiểu nhầm. Nhiều người hâm mộ cho rằng Nga sắp được quay lại mọi giải đấu, trong khi thực tế chỉ là câu chuyện giấy tờ cho nhóm cá nhân. Các đội tuyển quốc gia vẫn không thể xếp lịch giao hữu, vẫn không thể tham dự vòng loại, vẫn không thể nộp danh sách cầu thủ cho giải vô địch châu Âu. Yếu tố then chốt nằm ở chỗ FIBA chưa công nhận Liên đoàn bóng rổ Nga là một bên tham gia đầy đủ trở lại trong hệ thống thi đấu. Lãnh đạo bóng rổ Nga thừa nhận điều đó khi trả lời phỏng vấn. Bà nói: “Bất kỳ chuyển động tích cực nào kiểu này cũng đáng mừng, nhưng chúng tôi không thể nói rằng mình bắt đầu thu dọn hành lý để đến EuroLeague ngay lập tức. Dẫu vậy, nếu có một số hạn chế được gỡ bỏ, chúng tôi đã biết ơn lắm rồi”. Cách nói thận trọng của bà phản ánh đúng thực tế rằng bóng rổ Nga đang ở giai đoạn chờ đợi, không phải giai đoạn phục hồi. Điều đáng chú ý là quan điểm về chính trị. Bà nhấn mạnh: “Tôi nghĩ rằng mọi người bắt đầu hiểu ra thể thao phải đứng ngoài chính trị, và việc dùng áp lực chính trị để ngăn cản vận động viên của chúng tôi là không đúng, không công bằng. Có một chút hy vọng rằng các quan chức thể thao đang nhận ra điều đó và thực hiện những bước đi nhỏ”. Tuyên bố này không chỉ nhắm đến FIBA mà còn gửi thông điệp tới các liên đoàn thể thao châu Âu, nơi vẫn đang duy trì lệnh cấm với đội tuyển và câu lạc bộ Nga. Trong bối cảnh bóng rổ thế giới đang chuẩn bị cho kỳ World Cup 2027, việc Nga vắng mặt tiếp tục để lại một khoảng trống lớn về mặt thương mại. Các nhà tổ chức giải đấu đã nhiều lần tính đến sức hút của thị trường Nga, nơi có truyền thống bóng rổ lâu đời và hệ thống giải VTB United League vận hành khá chuyên nghiệp. Nhưng quyết định trở lại không chỉ nằm ở FIBA. Các yếu tố như lệnh cấm bay, chi phí bảo hiểm, thủ tục thị thực và an ninh sân bay vẫn là những rào cản khiến đội tuyển Nga khó có thể di chuyển thuận lợi đến các quốc gia châu Âu hoặc Bắc Mỹ. Ở góc độ chiến thuật, việc các cá nhân người Nga được phép hoạt động lại có thể giúp nâng cao chất lượng đội ngũ trọng tài trong khu vực. Nga từng đào tạo nhiều trọng tài giàu kinh nghiệm, được đánh giá cao ở các giải đấu quốc tế. Nếu họ được phân công bắt chính ở những trận đấu thuộc khu vực châu Á hoặc châu Âu, trình độ điều hành trận đấu có thể được cải thiện, trong khi các trọng tài trẻ đến từ ASEAN sẽ có thêm cơ hội học hỏi thực tế. Đây là một điểm lợi gián tiếp mà không nhiều bài phân tích nhắc đến. Tuy nhiên, sự lạc quan vẫn cần được kiểm chứng bằng hành động cụ thể. Lãnh đạo bóng rổ Nga thừa nhận quá trình trở lại của họ sẽ rất chậm: “Không có sự trở lại nhanh chóng, vì sẽ có những người phản đối nếu chúng ta làm mọi thứ quá đột ngột. Vì vậy, đi từng bước một là hợp lý. Không thể thay đổi mọi thứ cùng lúc. Nhìn chung, vẫn có sự tiến triển, nhưng so với mục tiêu dự EuroLeague, tiến triển đó là rất nhỏ”. Cách tiếp cận này cho thấy bóng rổ Nga không muốn đốt cháy giai đoạn. Nếu nhìn vào các môn thể thao khác, những đội tuyển hoặc câu lạc bộ Nga tìm cách quay lại quá sớm thường gặp phải sự phản đối gay gắt từ dư luận quốc tế. Việc chọn nhịp chậm có thể giúp FIBA có thêm thời gian thăm dò phản ứng của các liên đoàn thành viên, đặc biệt là những nước đang giữ lập trường cứng rắn. Bóng rổ Nga hiểu rằng một chiến thắng lớn về mặt chính trị không thể đến chỉ sau một văn bản họp kín. Với người hâm mộ tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, câu chuyện này không quá xa lạ. Các đội tuyển khu vực đang ngày càng tham gia sâu hơn vào hệ thống thi đấu của FIBA và nếu Nga trở lại, số lượng đội tuyển mạnh từ châu Á sẽ tăng lên, kéo theo lịch thi đấu dày hơn và cơ hội cọ xát nhiều hơn cho đội tuyển Việt Nam trong tương lai. Nhưng điều đó vẫn còn là một viễn cảnh xa, bởi hiện tại chưa có bất kỳ cuộc đàm phán chính thức nào giữa FIBA và Liên đoàn bóng rổ Nga về việc dỡ bỏ lệnh cấm với đội tuyển. Một yếu tố quan trọng khác là vấn đề nhà tài trợ và bản quyền truyền hình. Các giải đấu châu Âu từng thu hút lượng lớn khán giả Nga, điều này tạo ra sức ép đáng kể lên các đối tác thương mại. Nhiều hãng truyền thông ở châu Á đã phải điều chỉnh kế hoạch khi không còn những trận đấu có sự góp mặt của các đội bóng Nga. Nếu đội tuyển và câu lạc bộ được phép trở lại, các gói bản quyền sẽ được tái cơ cấu, nhưng điều này không thể thực hiện trong một sớm một chiều. Chính vì vậy, tuyên bố của lãnh đạo bóng rổ Nga nên được hiểu như một tín hiệu mang tính thăm dò hơn là một thông báo về kế hoạch cụ thể. Trong quá khứ, tôi từng theo dõi khá nhiều trận đấu của CSKA Moscow ở EuroLeague và nhận thấy chất lượng chuyên môn của họ vẫn nằm trong nhóm đầu châu Âu. Nếu đội bóng này sớm trở lại, họ sẽ ngay lập tức trở thành một đối trọng lớn với Real Madrid, Barcelona hay Anadolu Efes. Ngược lại, nếu quá trình trở lại tiếp tục bị trì hoãn, nhiều cầu thủ Nga có thể đã giải nghệ hoặc chuyển hẳn sang thi đấu tại các giải đấu ít tên tuổi hơn. Điều đó sẽ làm suy yếu một thế hệ tài năng mà Nga đã mất nhiều năm để xây dựng. Câu hỏi được đặt ra là FIBA sẽ xử lý thế nào trong vài tháng tới. Liệu họ có tiếp tục nới lỏng theo hướng cho phép đội tuyển trẻ Nga tham dự các giải khu vực, hay họ sẽ dừng lại ở mức độ cá nhân? Kinh nghiệm từ nhiều môn thể thao khác cho thấy, sự nới lỏng từng phần thường kéo dài hơn người ta tưởng. Nhưng dù kết quả ra sao, quyết định lần này cũng đã phá vỡ một nguyên tắc bất thành văn suốt nhiều năm qua: thể thao Nga bị cô lập hoàn toàn. Khi một cánh cửa nhỏ vừa hé mở, những cánh cửa khác sẽ trở nên dễ mở hơn, vấn đề chỉ là thời gian. Với lãnh đạo bóng rổ Nga, thông điệp cuối cùng của bà có vẻ đã được cân nhắc kỹ: “Chúng tôi tin rằng sự trở lại nên đi từng bước và vì vậy, cách tiếp cận từ từ có lẽ là đúng. Chúng tôi có chuyển động, nhưng hiện tại nó vẫn còn rất nhỏ so với việc chúng tôi có thể xuất hiện tại EuroLeague”. Có lẽ, điều mà bà và các cộng sự đang cần nhất không phải là một sự trở lại ngay lập tức, mà là một lộ trình rõ ràng để không phải sống trong tình trạng lửng lơ như suốt ba năm qua. Bóng rổ Nga sẽ không biến mất, họ chỉ đang chờ đúng thời điểm để quay lại với hình ảnh mạnh mẽ nhất.